Οι άνθρωποι ζούσαν κάποτε σαν τα υπόλοιπα ζώα στη γη. Ήταν όμως προικισμένοι με κάποιες διαφορές από αυτά. Είχαν δυο χέρια, με αντίχειρα, που, μαζί με τα άλλα τέσσερα δάχτυλα, μπορούσαν να πιάνουν, ενώ τα υπόλοιπα ζώα μπορούσαν να συλλαμβάνουν μόνο με το σαγόνι τους. Και είχαν δυο πόδια με τα οποία μπορούσαν να περπατούν πάνω στη γη. Οι πίθηκοι που είχα τέσσερα χέρια ήταν υποχρεωμένοι να τα χρησιμοποιούν για να κινούνται κρεμασμένοι από τα δέντρα, καθώς τα κάτω χέρια τους δεν μπορούσαν να στηρίζονται ικανοποιητικά πάνω στη γη. Και είχαν οι άνθρωποι μια μοναδική ευκολία να σχηματίζουν δευτεροβάθμια εξαρτημένα αντανακλαστικά, βασισμένα σε πρωτοβάθμια, που μπορούσαν να τα δημιουργούν και τα υπόλοιπα, θερμόαιμα κυρίως, ζώα. Είχαν γι΄ αυτό τεράστια ικανότητα να μαθαίνουν, να μιλούν, αφού το στόμα τους απαλλάχτηκε από την ανάγκη να συλλαμβάνει, και επομένως τις γνώσεις που αποκτούσαν μαθαίνοντας να τις μεταδίδουν σε άλλους σύγχρονούς τους και στους κατιόντες τους. Έτσι οι άνθρωποι μπόρεσαν να μεταπηδήσουν από μια αγελαία ζωή, στην οποίαν ήταν τροφοσυλλέκτες σαν τα υπόλοιπα ζώα, σε κοινωνική, με τροφοπαραγωγή. Σ΄ αυτήν κάθε μέλος της ομάδας τους έκανε κάτι διαφορετικό, αλλά συμπληρωματικό με των υπολοίπων, εξυπηρετώντας κοινό σκοπό. Η κοινωνία ελευθέρωσε τα άτομα από ποικίλους φυσικούς καταναγκασμούς, όπως η διατροφή, η στέγαση κλπ αλλά με τίμημα κοινωνικούς περιορισμούς, όπως, εκείνους που αφορούν τη γενετήσια λειτουργία, και πολλούς άλλους. Η κοινωνία για να παραμένει συμπαγής, να συνεχίσει δηλαδή να υπάρχει, χρειαζόταν μια ηγεσία που υποχρέωνε κάθε άτομο που παρεξέκλινε να συμπεριφέρεται με κανόνες. Και τα μέλη της κοινωνίας νοσταλγούν την αγελαία ζωή στην οποίαν δεν είχαν κοινωνικές δεσμεύσεις.
Διάφοροι σοφοί το διέκριναν αυτό. Χαρακτηριστικά ο Ρουσό (Jean-Jacque Rousseau) κήρυσσε την επιστροφή στη φύση. Κάτι ανάλογο κηρύσσουν και οι σημερινοί οικολόγοι, αλλά και οι υποστηρικτές της δημοκρατίας που θεωρούν ότι εκείνο που ποθεί κάθε πολίτης περισσότερο από οτιδήποτε άλλο είναι η ελευθερία, ό,τι κι αν εννοούν μ΄ αυτή τη λέξη.
Η απαλλαγή από τις δεσμεύσεις της φύσης έχει προχωρήσει τόσο που έχει παραταθεί σημαντικά το προσδόκιμο επιβίωσης όλων. Οι άνθρωποι όμως ζητούν όλο και περισσότερη ελευθερία, από τις κοινωνικές δεσμεύσεις πια, και το πετυχαίνουν σε σημαντικό βαθμό. Σήμερα όλοι οι ενήλικες έχουν δικαίωμα ψήφου, ανεξάρτητα από την καταγωγή, τον πλούτο, το θρήσκευμα, το χρώμα του δέρματός, τη μόρφωσή τους κλπ. Κι όμως ευδαίμονες δεν είναι. Οι ελευθερίες που έχουν οι πολίτες αυξάνονται διαρκώς, τα ανθρώπινα δικαιώματα ολοένα περισσότερο προστατεύονται, που σημαίνει ότι δεν απειλείται κανένας πολίτης ούτε από τις αυθαιρεσίες της δημοκρατίας, έστω και αν ανήκει σε μια μειονότητα. Αυτό είναι το επίτευγμα της "δημοκρατίας" μετά την Αμερικανική και τη Γαλλική κυρίως επανάσταση. Βέβαια το καθεστώς που έχει επικρατήσει δεν είναι δημοκρατία, αλλά ρεπούμπλικα, δηλαδή ένα είδος ολιγαρχίας, στην οποίαν ο λαός εκλέγει τους εκπροσώπους του μεταξύ προεπιλεγμένων υποψηφίων, πράγμα επικίνδυνο (Αριστοτέλης).
Έτσι κι αλλιώς, από τότε που υπήρξε κοινωνία, υπάρχει και μια διαπάλη ανάμεσα στην αγελαία ελευθερία που επιζητούν τα άτομα και την κοινωνική ενότητα που επιδιώκει το σύνολο. Η αρχαία τραγωδία το απεικονίζει καλύτερα από κάθε τι άλλο, καθώς ο θεατής αισθάνεται έλεο, οίκτο, συμπάθεια προς τον ήρωα που έχει παρεκκλίνει από τους κανόνες, αλλά και φόβο, σεβασμό απέναντι στις κυριαρχούσες δυνάμεις είτε είναι η θεϊκή βούληση είτε η κοινωνική, δηλαδή οι νόμοι. Και πάντα επιζητείται η κάθαρση, η ισορροπία, κατά το λαϊκό συναίσθημα, μεταξύ των αντίθετων αυτών τάσεων. Στην εποχή μας, μαζί με την κατάργηση των παραδοσιακών δεσμεύσεων που επέβαλλαν οι άρχοντες, οι βασιλιάδες, οι ευγενείς, ο κλήρος κλπ, έχουν καταργηθεί και πολλές άλλες παραδοσιακές, έτσι που η κοινωνία μοιάζει ασύδοτη. Αυτή η ασυδοσία εκδηλώνεται με ποικίλους τρόπους. Το εκλογικό σώμα πολώνεται με πορεία προς τα άκρα και για όσους αναγνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι λύση, με διαρκώς αυξανόμενη αποχή από την ψηφοφορία κατά την εκλογή των αυτοαποκαλούμενων εκπροσώπων ή πληρεξουσίων στου λαού. Ναι, ο λαός φεύγει. Αλλά προς τα πού πηγαίνει;
Ο φόβος μάς κάνει να αμυνόμαστε είτε με πάλη είτε με φυγή και αυτό είναι μια προστασία μας. Όταν ο φόβος γίνεται υπερβολικός, αυτό είναι πανικός. Μας κάνει να φεύγουμε χωρίς να ξέρουμε πού πάμε και να αντιδρούμε ταχύτατα, χωρίς όμως ειδικότητα, χωρίς να στρεφόμαστε κατά του αιτίου που μας απειλεί, καθώς δεν προλαβαίνομε να το εντοπίσουμε. Η φυγή προς τα άκρα, όπως και η αποχή από τις εκλογές είναι σημεία πως η διεθνής κοινωνίας αρχίζει να κατατρύχεται από πανικό. Ο πόλεμος στην Ουκρανία και στο Ιράν είναι άλλο ένα δείγμα του διεθνούς πανικού. Αφήνω τους διαρκείς περιφερειακούς πολέμους που δεν σταμάτησαν ποτέ. Ενώ γίνονται βομβαρδισμοί στο Ρωσσο-ουκρανικό πόλεμο, βομβαρδισμοί γίνονται και αλλού, όπου ο ειδήσεις δεν εστιάζονται. Συρία, Υεμένη, Σομαλία με καταστρατήγηση του διεθνούς δικαίου από τους ισχυρούς. Η παγκόσμια κοινωνία σα να βρίσκεται σε διάλυση. Κι οι άνθρωποι ζητούν όλο και περισσότερη ελευθερία. Όμως ελευθερία από τα κοινωνικά δεσμά σημαίνει υποδούλωση στα φυσικά, βιολογικά, αγελαία δεσμά. Να επιστρέψουμε λοιπόν στην αγέλη; Αυτή είναι η επιδίωξή μας; Η διαρκώς αυξανόμενη διεθνής ανισότητα σα να ρίχνει άφθονο λάδι στη φωτιά.
Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να αναδύεται με διαρκώς επιταχυνόμενο ρυθμό μια "λύση", η τεχνητή νοημοσύνη. Σ΄ αυτήν υποτάσσονται ανελέητα οι πάντες, εργοδότες και εργαζόμενοι. Βέβαια, ιδιοκτήτες της είναι σήμερα οι εργοδότες, ιδιαίτερα οι αφέντες του χρηματοπιστωτικού συστήματος, που έχουν το πάνω χέρι αυτή τη στιγμή στην πολιτική, αντί να συμβαίνει το αντίθετο. Όταν ήμαστε σε οικονομική κρίση πριν από καμιά δεκαριά χρόνια, η πολιτική της Ευρώπης φοβήθηκε ότι αν πτωχεύαμε, θα πτώχευαν μαζί μας και όλες οι τράπεζες που μας είχαν δανείσει, κι αυτό δεν ήταν καλό για τη διεθνή οικονομία και μετέφεραν το χρέος από τις τράπεζες στα κράτη. Και τότε βρεθήκαμε αντιμέτωποι με όλα τα κράτη της Ευρώπης στα οποία χρωστούσαμε. Η τεχνητή νοημοσύνη όμως έχει εξοπλιστεί με αυτοματισμούς, που είναι τόσο ταχείς, που ούτε τα αφεντικά της προλαβαίνουν να τους ελέγξουν. Ολόκληρη η ανθρωπότητα κινδυνεύει να υποδουλωθεί στο κατασκεύασμά της τη ρομποτεχνητή νοημοσύνη, όπως κάποτε υποδουλώθηκε στο άλλο μεγάλο κατασκεύασμά της την κοινωνία. Η μόνη δυνατή άμυνα απέναντι σε τέτοιο ενδεχόμενο είναι ολόκληρο το σύστημα του αυτοματισμού να υπαχθεί σε μια εξουσία που να είναι, με στατιστική ακρίβεια, πραγματικά εκπρόσωπος του λαού, σε μια παγκόσμια δημοκρατία δηλαδή.
